SİVEREK MİLLETVEKİLLERİ

SİVEREK'TEN  İSTANBULDAKİ  MECLİSİ  MEBUSANA VE

ANKARA'DA KURUCU MECLİS İLE T.B.M.M.?NE KATILAN

MİLLETVEKİLLERİ

 

 

            Osmanlı Meclis-i Mebusanı

 

            1-Nureddin Efendi: Hakkında fazla bilgi sahibi olmadığımız Siverek mebusu Nureddin Efendi?nin 1910 ve 1912 yıllarında Yemen ahvalinin ıslahı hakkında meclise bir layiha tanzim ettiği ve Mehmed Said adlı bir yazar tarafından ?Siverek Mebusu Nureddin Efendiye İkinci Müdafaam? isminde bir eser  neşredildiği bilinmektedir

 

           İstanbul?daki Son Osmanlı Meclis-i Mebusan?ında  Siverek Temsilcileri

  

          1-Ali Fuat (Bucak )Bey

          2-Bekir Sıtkı (Ocak) Bey 

 

          1-Ali Fuat (Bucak )Bey

 

          1292 (1876) da Siverek?te doğdu. Babası Eyyüp efendi, annesi Huriye hanımdır. İlkokul ve Rüştiye okullarını Siverek?te bitirdi. Siverek mahkemesi üyeliğinde bulundu. 1906?da Urfa Belediye başkanlığına getirildi. 1919?da son Osmanlı Meclisi Mebusan üyeliğine seçildi.

          TBMM?nin II.nci dönem seçimlerine katıldı. 21 Temmuz 1923 de yapılan seçimde 330 oy alarak Urfa?dan milletvekili seçildi. 6 Eylülde Meclise katıldı. Ordu öğretmenleri Kanununun değiştirilmesine dair kanun teklifi ve iki önergesi vardır. Parlamento sonrasında tarımla uğraşan Ali Fuat Bucak12 .04. 1941 de Ankara?da vefat etti.[1]

 

            2-Bekir Sıtkı (Ocak) Bey 

 

          Bekir Sıtkı Bey 1885 yılında Diyarbakırda doğdu. Annesi Fadime Hanım, Babası Nakib-ül-Eşrâf[2] Hacı Mesut Efendidir. Babasından ve diğer bazı müderrislerden özel dersler almış, daha sonra medreseye devam etmiş ve 1908?de müderrislik icazeti almıştır. Diyarbakır İl Genel Meclisi?nde Ergani ve Çermik ilçelerini temsilen görev yapmış, meclis ikinci başkanlığına seçilmiştir.

      

         Sıtkı Bey Birinci Dünya Savaşı?nda gösterdiği gayret ve fedakârlıklarından dolayı önce İzmir daha sonra da Edirne pâye-i mücerredesi [3] ünvanını aldı. Sıdkı Bey?in Mihrâb-ül-Vicdan adlı bir tercümesi ile yayınlanmamış olan Eş?âr-ı Nefise ve Muhâverât-ı Zarîfe adlı bir eseri bulunmaktadır.


         Bekir Sıtkı Bey, İstanbul Mebusan Meclisi?nin son dönemi için yapılan seçimde  Siverek mebusu seçildi.


        11 Nisan 1920 yılında İstanbulun işgali üzerine Meclis fesh edilmiş ve Bekir Sıtkı Bey, Heyet-i Temsiliye?nin talimatıyla Ankarada kurulan TBMM?ye katılmıştır. Uzun süren hastalığı nedeniyle meclis çalışmalarına katılamamıştır. Bekir Sıtkı Bey,  11 Ocak 1936 yılında vefat ettmiştir.[4]

 

    23 Nisan 1920?de İlk T.B.M.M.'ye Siverek'ten Katılan Mebuslar

     

     1-Abdülğani Ensari Efendi

     2-İhsan (Sağlam) Bey

     3-Mehmet Rauf Bey

     4-Mehmet Sırrı (Tayanç) Bey

     5-Mustafa Lütfü (Azer) Bey

     6-Bekir Sıtkı (Ocak)

 

      1-   Abdulğani Ensari Efendi: 

 

          Abdülgani (Ensari) Bey, 1885 yılında Mardin?de doğmuştur. İlk ve orta öğrenimini Mardin?de tamamladıktan sonra 23 Mayıs 1906?da Harbiye Mektebi?nin aşiret sınıfına alındı.1 Temmuz 1909?da süvari teğmeni rütbesiyle orduya katıldı. Milli Mücadele?nin başladığı tarihlerde Siverek?te Jandarma Kumandanı olarak görev yapıyordu. Abdülgani Bey, yörede Milli Mücadele  karşıtı  faaliyetlerin önlenmesinde etkili oldu.

 

          Abdülgani Bey Birinci Dönem TBMM için yapılan seçimlerde  Siverek Mebusluğu?na seçildi. 6 Mart 1922 tarihli Başkumandanlık Tezkeresi ile ?vezâif-i mühümme-i vataniyeye memur?olarak Musul?a gön-derildi.[5]

 

          2-   Ahmet İhsan (Sağlam) Bey

 

          1876?da Trabzon?da doğdu. Harp Okulundan 13 Mart 1893?te piyade teğmen rütbesiyle mezun oldu Eylül 1909 yılında  Diyarbakır Jandarma Taburu Komutanlığı?na tayin edildi. 20 Temmuz 1914?te mebus seçilen İhsan Bey 10 Mayıs 1915?te ordudan emekliye ayrıldı. Mütarekeden sonra İttihat ve Terakki Fırkası yerine kurulan Teceddüt Fırkası?na girerek bu partinin yönetim kuruluna seçildi.Milli Mücadele?nin başlamasıyla Trabzon?a dönerek Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti?nde görev aldı.


         Birinci Dönem TBMM seçimlerinde iki yerden birden mebus seçilerek  Diyarbakır?ı tercih eden Hamdi Efendi?nin  yerine Siverek Mebusu  oldu.. İkinci Dönem TBMM?ne Ergani?den mebus seçildiği için 11 Ağustos 1923 günü memuriyetten istifa etti. 29 Mart 1949?da İstanbul?da vefat etti.

 

          3- Mustafa Lütfi (Azer)

 

            1878?de Azerbaycanda doğdu. Çarlık Rusyasına karşı Azerbeycan?ın kurtuluşu için mücadele etmiştir.  İstanbula geldikten sonra   Eylül 1912?de Ergani İdadisi Arapça ve Din Dersleri Öğretmenliği?ne atandı. Eylül 1917?de Urfa Sanayi Mektebi Müdürlüğü?ne getirildi. Mayıs 1918?de ise Siverek İdadisi?ne müdür olarak atandı.

 

         Mustafa Lütfi Bey, Siverek İdadisi müdürü iken Birinci Dönem TBMM?ye Siverek Livası?nı temsilen mebus olarak seçildi. Mecliste aktif olarak çalışan Mustafa lütfi Bey, Fransızca, Rusça, Arapça, Farsça ve Tatarca biliyordu. Mustafa Lütfi Bey Urfa?da 14 Ağustos 1939?da vefat ettmiştir. [6]

 

         4- Mehmet Rauf Bey

         Mehmet Rauf Bey, hem Siverek?den hem de Diyarbakır?dan mebus seçilerek Diyarbakır?ı tercih eden Kadri Ahmet Bey?in yerine mebus olmuştur. 18 Mayıs 1920 günü yapılan seçimde  mebus seçilmiştir. Rauf Bey başından beri Milli Mücadele?nin içerisinde yer almış bir kişidir. Mebus seçildiğinde İrade-i Milliye gazetesinin müdürlüğünü yapıyordu.[7]

 

       5- Mehmet Sırrı (Tayanç) Bey

 

      1876?da Siverek?te doğmuştur. İlk ve orta öğrenimini Siverek İbtidaî Mektebi ve Rüştiyesi?nde tamamladıktan sonra 18 Haziran 1896?da Yenişehir Kaymakamlığı?na memur tayin edilerek  devlet hizmetine girdi.17 Haziran 1900?de Siverek Sandık Emini oldu.13 Haziran 1909?da Bidayet Mahkemesi üyeliğine seçildi.29 Ekim 1908?de itibaren iki yıl açıkta kaldıktan sonra Liva İdare Meclisi Katipliği?ne atandı.13 Nisan 1911?de ek görev alarak Siverek Evkaf Memurluğu?na vekâlet etti.13 Mayıs 1911?de ise asaleten bu göreve tayin edildi.Uzun süre aynı görevde kaldı.Ayrıca kabzımallık, sorgu hakimiği ve nahiye müdürlüğü görevlerinde de  bulundu.


         Mehmet Sırrı Bey Erzurum Kongresi?nden sonra Mili Mücadele?ye katıldı.Birinci Dönem TBMM için yapılan seçimlerde mebus seçildi.


         Mehmet Sırrı Bey Birinci Dönem TBMM sona  erdiğinde memleketine döndü.Kısa süre sonra 28 Ağustos 1923?te vefat etti.Sırrı Bey iki evli olup beş çocuk babası idi. Ailesi (Tayanç) soyadını almıştır.Kendisine verilen İstiklâl Madalyası vefat etmiş olduğundan dolayı oğluna verilmiştir.

 

         6- Bekir Sıtkı (Ocak) Bey

         Öz geçmişi  Osmanlı Meclisi Mebusları  bölümünde anlatılmıştır.

 

         1923?te II. Dönem T.B.M.M.'ye Siverek'ten Katılan Mebuslar

 

            1-(Ömer) Cudi Paşa

            2-Halil Fahri (Gürmen)Bey

            3-Mahmut (Odabaşızade)Bey

            4- Kadri (Abdulkadir)Ahmet (Kürkçü)

 

1-Ömer Cudi Paşa

           1870?te Siverek?te doğdu. Siverek Ulu cami Mahallesi 229 hanede nüfusa kayıtlıdır. Babası Bucak aşiretinden Hacı Halil Beydir. Siverek Rüştiyesini bitirdi. Siverek Belediye başkanlığında ve Diyarbakır ilinin çeşitli ilçelerinde kaymakam vekilliklerinde bulundu. Liva idare meclisi üyeliği yaptı. Sivil rütbelerde vezirlik öncesi ?Mir?ül-umera? rütbesine sahiptir. Milletvekili seçilinceye kadar kurucularından olduğu Siverek Müdafa-i hukuk Cemiyeti başkanlığını yaptı.

 

            TBMM?nin II.nci dönem 22 Temmuz 1923?te yapılan seçimde 217 oy alarak Siverek?ten milletvekili seçildi. 12 Ağustos 1923?te Meclise katıldı. [8]

 

2-Halil Fahri (Gürmen)Bey

 

           1892?de Siverek?te doğdu. İstanbul-Kadıköy Zühtüpaşa mahallesinde nüfusa kayıtlıdır. Babası Osman Hulusi Paşa, annesi Süheyla hanımdır. 1902 yılında İstanbul?a yerleşti. İdadi (Lise) öğrenimini de orada tamamladı. Adalet Okulunun hukuk bölümüne devam etti. 1914?te yedek subay olarak 4,5 yıl askerliğini yaptı. Askerlikten sonra hukuk öğrenimini tamamladı.

 

         TBMM?nin, II?nci dönem ara seçimlerine katıldı. 25.12.1924?te yapılan seçimde 194 oy alarak Siverek?ten milletvekili seçildi. 1926 seçimlerinde tekrar Siverek Mebusu olarak meclise girmiştir.15 Şubat 1968 de İstanbul?da vefat etti. Erenköy Sahray-ı Cedid mezarlığında toprağa verildi. [9]

 
3- Mahmut (Odabaşızade)Bey 

 

           1868?de Siverek?te doğdu. Babası Hacı Mehmet Bey, annesi Fatime hanımdır. Özel öğrenim gördü. 16 Haziran 1877?den 1894?e kadar Siverek mahkemesi üyeliğinde, 1895?ten 1909?a kadar da Meclis-i idare üyeliğinde bulundu. 1909?dan 1911?e kadar yeniden mahkeme üyeliğini yaptı. 1912 başında Meclis-i idare üyeliğine döndü.

 

          TBMM?nin II?nci dönem seçimlerine katıldı. 24 Temmuz1923?te yapılan seçimde 222 oy alarak Siverek?ten Milletvekili seçildi.[10] 1926 yılında yapılan seçimlerde Siverek Mebusu olarak görevine devam etmiştir.

 

 4- Kadri Ahmet (Kürkçü) Bey:

 

             I.Dönem Diyarbakır Millet Vekilliği yapan Kadri Ahmet Bey, II?nci dönem seçimlerine Siverek?ten katıldı. 22 Temmuz 1923?te yapılan seçimde 222 oy alarak Siverek?ten Milletvekili seçildi. 1 Mart 1924?te binbaşılığa yükseltildi. Dahiliye ve Milli Müdafaa komisyonlarında çalıştı. 9 Ocak 1927 de askerlikten emekliye ayrıldı. [11]

 

1924-1925 yıllarında T.B.M.M.'ye Siverek'ten:

             1-Bekir Sıtkı (Ocak) Bey

             2-İhsan (Sağlam) Bey

             3-Mehmet Sırrı (Tayanç) Bey

              4-Mustafa Lütfü Bey.    

 

 1926 yılında T.B.M.M.'ye Siverek'ten :

            1-Halil Fahri (Gürmen) Bey 

            2-Mahmut (Odabaşızade) Bey

            3-Kadri Ahmed Bey.  

 

1 Kasım 1927?de Siverek ilçe iken Siverek'ten seçilen Urfa milletvekilleri:

            1-Mahmut (Odabaşızade) Bey

 

4 Mayıs 1931?de Siverek'ten seçilen Urfa milletvekili

         1-Mahmut (Odabaşızade) Bey.

 

5 Ağustos 1946?da Siverek'ten seçilen Urfa milletvekilleri:

         1-Vasfi Gerger

         2-Hasan Oral   

 

14 Mayıs 1950?de Siverek'ten seçilen Urfa milletvekilleri

         1-Hasan Oral  

 

2 Mayıs 1954?te Siverek'ten seçilen Urfa milletvekilleri

         1-Hasan Oral. 

  

27 Ekim 1957?de Siverek'ten seçilen Urfa milletvekilleri

         1-M.Yaşar Alhas 

         2-Abdurrahman Odabaşı 

         3-Vasfi Gerger             

 

28 Aralık 1960?da Siverek'ten Urfa kurucu meclis üyeliğine Vasfi Gerger seçildi

 

15 Ekim 1961?de Siverek'ten seçilen Urfa milletvekili ve Cumhuriyet senatosu üyeleri

        1-Bekir Sami Karahanlı (Milletvekili)

        2-Vasfi Gerger (Senatör) 

 

10 Ekim 1965?de Siverek'ten Urfa Milletvekilliğine Dt. Hüseyin Kiraz seçildi, Hüseyin Kiraz'ın üyeliği iptal edilince yerine Urfa bölgesinden ilk olarak bir bayan milletvekili olan Behice Boran seçildi.

 

5 Haziran 1966?da Siverek'ten Urfa temsilcisi olarak Cumhuriyet senatörlüğüne  

           Hasan Oral seçildi.

 

12 Ekim 1969?da Siverek'ten seçilen Urfa Milletvekili

          1-Bahri Karakeçili.

 

Ekim 1975?de Siverek'ten seçilen Urfa Milletvekili ve Cumhuriyet Senatörleri

         1-Hasan Oral (Senatör)

         2- Mehmet Celal Bucak (Milletvekili)

 

5 Haziran 1977?de Siverek'ten seçilen Şanlıurfa milletvekili ve cumhuriyet senatörleri

        1-Hasan Oral (Senatör)

        2-M.Celal Bucak (Milletvekili).

 

1980?de Şanlı Urfadan kurucu meclis üyeliği için Siverek'ten H.Velid Köran seçildi. 

 

6 Kasım 1983?te Siverek'ten seçilen Şanlıurfa milletvekili

          1-Bahri Karakeçili.  

 

29 Kasım 1987?de Siverek'ten seçilen Şanlıurfa milletvekilleri

          1-Eyüp Cenap Gülpınar 

          2-Bahri Karakeçili

          3-Murat Batur.  

 

20 Ekim 1991?de Siverek'ten seçilen Şanlıurfa milletvekilleri

          1-Sedat Edip Bucak

2-Eyüp Cenap Gülpınar. (Turgut Özal Hükümetinde Devlet Bakanlığı yapmıştır.)

 

24 Aralık 1995?te Siverek'ten seçilen Şanlıurfa milletvekilleri

          1-Eyüp Cenap Gülpınar 

          2-Sedat Edip Bucak 

          3-Ahmet Karavar

          4-Zülfükar İzol.

 

18 Nisan 1999 Siverek?ten seçilen Şanlıurfa Milletvekilleri

          1-Eyüp Cenap Gülpınar 

          2-Sedat Edip Bucak 

          3-Ahmet Karavar

          4-Zülfükar İzol.

 

3 Kasım 2002?de Siverek1?ten Seçilen Şanlıurfa Milletvekilleri

          1-Zülfikar İzol

          2-Turan Tüysüz

 

 Eski Hükümet Konağı (1999)

 

 Çeşitli Dönemlerde Siverek?ten Seçilen Şanlıurfa Milletvekilleri

 

            

Ve Kaymakam Hüseyin Aydemir Devlet hastanesinin açılışında (Ekrem Uğurlu Arşivinden)



[1] Kazım ÖZTÜRK, Türk Parlamento Tarihi (TBMM- II. Dönem.), C.III, TBMM Vakfı Yay. No:3, s.770

[2]Hz. Muhammed?in soyundan gelen kişilerin (Seyyid) kayıtlarını tutan görevliler.

[3] Bir tür fahri kadılık  rütbesi.

[4] SARISAMAN, a.g.e., s.129-130

[5] SARISAMAN, a.g.e., s.128-129

[6] SARISAMAN, a.g.e., s.123-124

[7] SARISAMAN, a.g.e., s.131

[8] ÖZTÜRK,C.III, a.g.e., s.724

[9] ÖZTÜRK, C.III, a.g.e., s.721

[10] ÖZTÜRK, a.g.e., s.723

[11] ÖZTÜRK, a.g.e., s.722